2023 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡൽഹിയിലെ ജി20 ഉച്ചകോടിയുടെ തിളക്കമാർന്ന വേദിയിൽ വെച്ച് ‘ഇന്ത്യ-മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്-യൂറോപ്പ് സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി’ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അത് ആഗോള ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഒരു പുതിയ യുഗപ്പിറവിയായാണ് ലോകം വിലയിരുത്തിയത്. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയും മുൻ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ജോ ബൈഡനും സൗദി കിരീടാവകാശി മുഹമ്മദ് ബിൻ സൽമാനും കൈകോർത്തുനിന്ന ആ ചരിത്ര നിമിഷം, നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിൽക്കുന്ന വ്യാപാര സമവാക്യങ്ങളെ മാറ്റിയെഴുതാനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ അചഞ്ചലമായ ഇച്ഛാശക്തിയുടെ അടയാളമായിരുന്നു. ചൈനയുടെ ‘ബെൽറ്റ് ആൻഡ് റോഡ്’ പദ്ധതിക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ലോകവും ഇന്ത്യയും നൽകുന്ന അതിശക്തമായ മറുപടിയായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ ഇടനാഴി, അറബിക്കടലിന്റെ തീരങ്ങളിൽ നിന്ന് യൂറോപ്പിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തേക്ക് നീളുന്ന ഒരു സുവർണ്ണ പാതയായാണ് വിഭാവനം ചെയ്തത്. ആധുനിക സിൽക്ക് റോഡ് എന്ന് വിളിക്കാവുന്ന ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക പ്രഭാവം ലോകം മുഴുവൻ പടരുമെന്ന് കരുതിയ വേളയിലാണ് അപ്രതീക്ഷിതമായ പ്രതിസന്ധികൾ കാലം കരുതിവെച്ചത്. എങ്കിലും, പ്രതിസന്ധികൾ ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പുതിയ പരീക്ഷണങ്ങളല്ല, മറിച്ച് കൂടുതൽ കരുത്തോടെ മുന്നേറാനുള്ള ചവിട്ടുപടികൾ മാത്രമാണ്.

പ്രഖ്യാപനം കഴിഞ്ഞ് മാസങ്ങൾ തികയും മുൻപേ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട യുദ്ധസമാനമായ സാഹചര്യങ്ങളും, ഇസ്രയേലും ഹമാസും തമ്മിലുള്ള വിനാശകരമായ പോരാട്ടവും ഈ പദ്ധതിയുടെ സുഗമമായ മുന്നേറ്റത്തിന് താൽക്കാലികമായി കരിനിഴൽ വീഴ്ത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ മുംബൈയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് കടൽ മാർഗ്ഗം യുഎഇയിലെത്തി, അവിടെ നിന്ന് സൗദി അറേബ്യ, ജോർദാൻ, ഇസ്രയേൽ വഴി യൂറോപ്പിലേക്ക് നീളുന്നതായിരുന്നു IMEC-യുടെ ഭൂപടം. എന്നാൽ ഹമാസ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധവും പിന്നാലെ വന്ന ഇറാൻ-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷവും ഈ പാതയിലെ നിർണ്ണായക കണ്ണിയായ ഹൈഫ തുറമുഖത്തിന്റെ സുരക്ഷിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് നിക്ഷേപകർക്കിടയിൽ ആശങ്കയുണ്ടാക്കി.

ഇതിനിടയിലാണ് തുർക്കിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സിറിയയെയും ജോർദാനെയും കൂട്ടുപിടിച്ച് ഗൾഫിനെ യൂറോപ്പുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയൊരു റെയിൽവേ ശൃംഖലയുടെ ചർച്ചകൾ സജീവമാകുന്നത്. ഇന്ത്യയെയും ഇസ്രയേലിനെയും പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് സിറിയയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഈ ‘ബദൽ പാത’ യാഥാർത്ഥ്യമായാൽ, അത് ഇന്ത്യയുടെ വ്യാപാര മേധാവിത്വത്തിന് പ്രഹരമാകുമെന്ന് കരുതുന്നവരുണ്ട്. പക്ഷേ, ദശകങ്ങളായി യുദ്ധം തകർത്ത സിറിയൻ മണ്ണിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം ഇന്ത്യയുടെ സുസ്ഥിരമായ പദ്ധതിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ എത്രത്തോളം പ്രായോഗികമാണെന്നത് വലിയൊരു ചോദ്യചിഹ്നമായി അവശേഷിക്കുന്നു.ഇന്ത്യയുടെ പദ്ധതിയോട് തുടക്കം മുതലേ കടുത്ത വിരോധം പുലർത്തുന്ന തുർക്കി, തങ്ങളെ ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഒരു വ്യാപാര പാതയും മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ അനുവദിക്കില്ലെന്ന വാശിയിലാണ്. പഴയ ഓട്ടോമൻ കാലഘട്ടത്തിലെ ഹിജാസ് റെയിൽവേയുടെ ആധുനിക രൂപം എന്ന നിലയിൽ തുർക്കി, സിറിയ, ജോർദാൻ രാജ്യങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ റെയിൽവേ ശൃംഖലയുടെ പണിപ്പുരയിലാണ് അവർ. സിറിയയിലെ റെയിൽവേ പാതകൾ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ സൗദി അറേബ്യ മുന്നോട്ടുവരുന്നത് ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഗൗരവകരമായ നിരീക്ഷണങ്ങൾ ആവശ്യമായ ഒന്നാണ്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ അസ്ഥിരതയും ഹൂത്തികളുടെ ആക്രമണവും കാരണം ചെങ്കടൽ വഴിയുള്ള വ്യാപാരം ദുഷ്കരമാകുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ കരമാർഗ്ഗമുള്ള ലിങ്കുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം ഏറുന്നു എന്നത് വസ്തുതയാണ്. എന്നാൽ, തുർക്കിയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള അടുപ്പവും, ഇറാഖിലൂടെ അവർ വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ‘ഡെവലപ്‌മെന്റ് റോഡും’ ഇന്ത്യയ്ക്ക് വെല്ലുവിളിയാണെങ്കിലും, ഇന്ത്യയുടെ വിപണി കരുത്തും വിശ്വാസ്യതയും ആർക്കും അത്ര എളുപ്പത്തിൽ മറികടക്കാവുന്നതല്ല. ചബഹാർ തുറമുഖം പോലുള്ള പദ്ധതികളിൽ ഇന്ത്യ കാണിക്കുന്ന ജാഗ്രത, വെറുമൊരു പിന്മാറ്റമല്ല മറിച്ച് കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായ നിക്ഷേപങ്ങളിലേക്കുള്ള ചുവടുമാറ്റമായാണ് കാണേണ്ടത്.

തിരിച്ചടികൾ താൽക്കാലികം മാത്രമാണെന്നും ഇന്ത്യ ഈ ഘട്ടത്തിൽ ഒട്ടും പതറേണ്ടതില്ലെന്നും ആഗോള സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നു. കാരണം, ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ചക്രം തിരിയുന്നതിൽ ഇന്ത്യ എന്ന വമ്പൻ വിപണിയെയും ഉൽപ്പാദന കേന്ദ്രത്തെയും മാറ്റിനിർത്താൻ യൂറോപ്പിനോ ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾക്കോ ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ മാറുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഇന്ത്യ തന്റെ നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങളിൽ ഇതിനകം തന്നെ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.ഇസ്രയേലിനെ മാത്രം ഒരു കേന്ദ്ര ബിന്ദുവാക്കി മാറ്റുന്നതിന് പകരം, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ മറ്റ് കരുത്തുറ്റ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ഉഭയകക്ഷി ബന്ധങ്ങൾ ഇന്ത്യ വൈവിധ്യവൽക്കരിക്കുകയാണ്. സൗദി അറേബ്യയും യുഎഇയും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര വിള്ളലുകൾക്കിടയിൽ ഇന്ത്യയുടെ വ്യാപാര താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ ശക്തമായ മധ്യസ്ഥതയും ഇടപെടലുകളും ഇന്ത്യ നടത്തുന്നുണ്ട്. തുർക്കിയും ചൈനയും ചേർന്ന് പുതിയ ഇടനാഴികൾ പണിയുമ്പോൾ, അതിനേക്കാൾ സുരക്ഷിതവും സുസ്ഥിരവും സാമ്പത്തികമായി ലാഭകരവുമായ ബദലുകൾ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സാധിക്കും. അന്താരാഷ്ട്ര വടക്ക്-തെക്ക് ഗതാഗത ഇടനാഴി പോലുള്ള പദ്ധതികൾക്ക് വേഗത നൽകുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ സ്വാധീനം മേഖലയിൽ നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കും.ഭൂമിശാസ്ത്രം രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഗതിനിർണ്ണയിക്കുന്ന ഈ ആധുനിക യുഗത്തിൽ, വ്യാപാര പാതകൾ വെറുമൊരു റോഡോ റെയിലോ അല്ല, മറിച്ച് രാജ്യങ്ങളുടെ പരമാധികാരത്തിന്റെയും ഇച്ഛാശക്തിയുടെയും അടയാളം കൂടിയാണ്. ഇന്ത്യ വിഭാവനം ചെയ്ത IMEC എന്ന മഹാപദ്ധതിയെ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കാൻ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ പല താൽപ്പര്യങ്ങളും ഗൂഢാലോചനകളും നടക്കുന്നുണ്ടാകാം. എങ്കിലും, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ ശക്തിയും ലോകത്തെ മൂന്നാമത്തെ സാമ്പത്തിക ശക്തിയായി വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യവുമായ ഇന്ത്യ, ഈ കടമ്പകളെല്ലാം അതിജീവിച്ച് സ്വന്തം പാത വെട്ടിത്തെളിക്കും എന്ന കാര്യത്തിൽ സംശയമില്ല.

വരും ദശകങ്ങളിൽ ആഗോള വ്യാപാരത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ ആരുടെ കൈകളിലിരിക്കും എന്ന വലിയ പോരാട്ടത്തിന് ലോകം സാക്ഷ്യം വഹിക്കുമ്പോൾ, അത് ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപരമായ വിജയമായിരിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്. ആത്യന്തികമായി, ഈ പോരാട്ടം വെറുമൊരു വഴിയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ളതല്ല, മറിച്ച് ലോകക്രമത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ അനിഷേധ്യമായ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കുന്നതിന് വേണ്ടിയുള്ളതാണ്. ഡൽഹിയുടെ നയതന്ത്ര മികവിന് മുന്നിൽ ഇസ്താംബൂളിലെയും ചൈനയുടെയും കരുനീക്കങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാകുന്ന കാഴ്ചയാകും വരും കാലം നമുക്ക് സമ്മാനിക്കുക.