വെനസ്വേല വീണ്ടും ആഗോള ശ്രദ്ധയുടെ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. അമേരിക്കൻ സൈന്യം പ്രസിഡന്റ് നിക്കോളാസ് മഡുറോയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവന്നതോടെ, ഈ ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ രാജ്യം നേരിടുന്ന ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക–രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയെ ലോകം വീണ്ടും തിരിഞ്ഞുനോക്കുകയാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തെളിയിക്കപ്പെട്ട എണ്ണ ശേഖരം കൈവശമുള്ള ഒരു രാജ്യമാണ് വെനസ്വേല എന്ന യാഥാർഥ്യം, ഇന്നത്തെ ദുരിതാവസ്ഥയെ കൂടുതൽ വൈരുധ്യമാർന്നതാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ പ്രതിസന്ധി വെറും ആഭ്യന്തര പരാജയങ്ങളുടെ ഫലമല്ല; പതിറ്റാണ്ടുകളായി തുടരുന്ന ബാഹ്യ ഇടപെടലുകളും ഉപരോധങ്ങളും ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ ഒരു ആഗോള രാഷ്ട്രീയ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമാണ്.

വെനിസ്വേലയുടെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയെ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത് അവിടുത്തെ വിലനിലവാരങ്ങളാണ്. എണ്ണ സമ്പന്നമായ ഈ രാജ്യത്ത് പെട്രോൾ വില വെള്ളത്തേക്കാൾ കുറഞ്ഞത് പലപ്പോഴും ലോകത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ അതേ സമയം, പാൽ, കുടിവെള്ളം, പാചക എണ്ണ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യവസ്തുക്കൾ സാധാരണക്കാർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കാത്ത വിലയിലെത്തുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പിന്നിൽ ആഭ്യന്തര നയപരമായ പിഴവുകൾ മാത്രമല്ല, അമേരിക്കൻ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കടുത്ത ഉപരോധങ്ങൾ, ബാങ്കിങ്–വ്യാപാര നിയന്ത്രണങ്ങൾ, വിതരണ ശൃംഖലകൾ തകർത്ത ആഗോള സമ്മർദ്ദങ്ങൾ എന്നിവയുമുണ്ട്. എണ്ണ കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്ന രാജ്യമായിട്ടും ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ളം പോലും ആഡംബരമാകുന്നത്, ഉപരോധ രാഷ്ട്രീയം ഒരു സമൂഹത്തെ എങ്ങനെ ശ്വാസംമുട്ടിക്കുമെന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.

സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയുടെ ഏറ്റവും കടുത്ത രൂപം വെനസ്വേല അനുഭവിച്ചത് അമിത പണപ്പെരുപ്പത്തിലൂടെയാണ്. 2021 ഓടെ ബൊളിവർ പ്രായോഗികമായി മൂല്യം നഷ്ടപ്പെട്ടത് പലർക്കും ജീവിതം തന്നെ പുനർനിർവ്വചിക്കേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടാക്കി. സാധാരണ വസ്തുക്കൾ വാങ്ങാൻ പോലും വലിയ തോതിൽ കറൻസി കൊണ്ടുനടക്കേണ്ടി വന്നത്, ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ മാത്രം പരാജയമായി കാണുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തെ ലളിതമാക്കുന്നതായിരിക്കും. കാരണം, രാജ്യത്തിന്റെ വിദേശനാണ്യ വരുമാനം കുത്തനെ കുറഞ്ഞത് ഉപരോധങ്ങൾ മൂലമാണ്; ബാങ്കിങ് സംവിധാനങ്ങൾ തളർന്നതോടെ സർക്കാർ അടിയന്തര നടപടികളിലേക്ക് നീങ്ങേണ്ടി വന്നു. കറൻസിയിൽ നിന്ന് പൂജ്യങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തത് പ്രതിസന്ധിയുടെ ആഴം കുറയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നെങ്കിലും, ഉപരോധങ്ങളുടെ ഭാരം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അത് പരിമിതമായ ഫലമേ നൽകി.സാമ്പത്തിക തകർച്ചയുടെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ പ്രതിഫലനം മനുഷ്യാവസ്ഥയിലാണ് കണ്ടത്. 2021ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ജനസംഖ്യയുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം ദാരിദ്ര്യരേഖയ്ക്ക് താഴെയായി. ഭക്ഷണവും മരുന്നും ലഭിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിട്ടത്, ഉപരോധങ്ങൾ ആരോഗ്യ–ഭക്ഷ്യ ഇറക്കുമതികളെ ബാധിച്ചതിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഫലമായിരുന്നു. ഇതോടൊപ്പം, ലാറ്റിൻ അമേരിക്കയുടെ ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ കുടിയേറ്റ ഒഴുക്കുകളിലൊന്നാണ് വെനിസ്വേലയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായത്. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ കൊളംബിയ, ബ്രസീൽ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പോയത്, ഒരു സമൂഹം ജീവിക്കാൻ വഴിയില്ലാതെ തള്ളപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന മാനുഷിക ദുരന്തത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.

ദേശീയ കറൻസി ദുർബലമായതോടെ, അമേരിക്കൻ ഡോളർ വെനിസ്വേലയുടെ ദിനസാധാരണ ജീവിതത്തിൽ കടന്നുവരുന്നത് അനിവാര്യമായി. സർക്കാർ ഡോളർ ഇടപാടുകളിൽ ഇളവുകൾ അനുവദിച്ചത്, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പൂർണ്ണമായും നിലച്ചുപോകാതിരിക്കാൻ എടുത്ത ഒരു പ്രായോഗിക തീരുമാനമായിരുന്നു. ഇത് ചില മേഖലകളിൽ വ്യാപാര പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ശ്വാസം നൽകി. എന്നാൽ അതിനൊപ്പം തന്നെ, ഡോളർ ലഭ്യമുള്ളവരും ഇല്ലാത്തവരുമായുള്ള സാമൂഹിക വ്യത്യാസങ്ങൾ വർധിച്ചതും സത്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഇത് ഒരു “നയപരാജയം” മാത്രമല്ല; ഉപരോധങ്ങളുടെ പിടിയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാനുള്ള ഒരു താൽക്കാലിക വഴിയാണ്.

എണ്ണ സമ്പന്നമായിട്ടും ഇന്ധന ക്ഷാമം നേരിടേണ്ടിവന്നത് വെനിസ്വേലയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും വലിയ വിരോധാഭാസമാണ്. റിഫൈനറികൾക്ക് ആവശ്യമായ സ്പെയർ പാർട്സും സാങ്കേതിക സഹായവും ഉപരോധങ്ങൾ മൂലം ലഭിക്കാതായതോടെ, ഉൽപാദനം നിലച്ചുപോയി. അതിനാൽ തന്നെ, ഇറാൻ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പെട്രോൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്യേണ്ടിവന്നത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ അശേഷതയായി മാത്രം കാണാനാകില്ല; അത് ഉപരോധങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു നിർബന്ധിത സാഹചര്യം കൂടിയാണ്.

നിക്കോളാസ് മഡുറോ 2013ൽ അധികാരത്തിലെത്തിയതിനു ശേഷം, ഹ്യൂഗോ ഷാവേസിന്റെ സാമൂഹ്യ–ജനപക്ഷ നയങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശ്രമമാണ് നടത്തിയത്. എന്നാൽ, ഈ കാലഘട്ടം മുഴുവൻ വെനിസ്വേല ശക്തമായ അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മർദ്ദങ്ങൾ നേരിട്ടു. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവാദങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും നിലനിന്നുവെങ്കിലും, അവയെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരു രാജ്യത്തെ പൂർണ്ണമായി ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും ഉപരോധങ്ങൾ കുത്തിവയ്ക്കുകയും ചെയ്തത് ജനങ്ങളെ നേരിട്ട് ബാധിച്ച നടപടികളായിരുന്നു. മഡുറോയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉയർന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഇത് ജനാധിപത്യ സംരക്ഷണമാണോ അതോ പരമാധികാര രാഷ്ട്രത്തിൽ ബാഹ്യ ഇടപെടലാണോ എന്ന ചോദ്യമാണ് ഉയരുന്നത്.

വെനസ്വേലയുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എണ്ണയിൽ ആശ്രയിച്ചിരുന്നതെന്ന വിമർശനം ശരിയായാലും, ആ ആശ്രയത്വം തകർക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ഉപരോധങ്ങൾ മൂലം പലപ്പോഴും തടസ്സപ്പെട്ടു. സ്റ്റേറ്റ് ഓയിൽ കമ്പനിയായ പിഡിവിഎസ്എ നേരിട്ട അഴിമതിയും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരണവും യാഥാർഥ്യമാണെങ്കിലും, അതിനെ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ ആവശ്യമായ അന്താരാഷ്ട്ര സഹകരണം ഉപരോധങ്ങൾ മൂലം അസാധ്യമാവുകയായിരുന്നു. അതിനാൽ, സ്ഥാപന തകർച്ചയെ ആഭ്യന്തര ഭരണത്തിന്റെ മാത്രം പരാജയമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നത് പൂർണ്ണചിത്രമല്ല.

വില നിയന്ത്രണങ്ങൾ, സബ്‌സിഡികൾ തുടങ്ങിയ നയങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനായിരുന്നു ലക്ഷ്യമിട്ടത്. എന്നാൽ, തുറന്ന ആഗോള വിപണിയിൽ നിന്ന് രാജ്യം മുറിച്ചുമാറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഈ നയങ്ങൾ പലപ്പോഴും ക്ഷാമത്തിലേക്കും കരിഞ്ചന്തയിലേക്കും നയിച്ചു. ഇതിനെ തുടർന്ന് ഉണ്ടായ പ്രതിഷേധങ്ങളും മനുഷ്യാവകാശ വിമർശനങ്ങളും നിലനിന്നുവെങ്കിലും, അവയെ വേർതിരിച്ച് കാണേണ്ടത് ഉപരോധങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക–സാമ്പത്തിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ തന്നെയാണ്.

കുടിയേറ്റ പ്രതിസന്ധി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ വെനിസ്വേലൻ സർക്കാർ പൂർണ്ണവിജയം നേടിയിട്ടില്ലെന്ന വിമർശനം നിലനിൽക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഒരു രാജ്യം തന്നെ സാമ്പത്തികമായി ശ്വാസംമുട്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോകുന്ന ജനങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി തടയാൻ കഴിയില്ല എന്നതും യാഥാർഥ്യമാണ്. ഈ പലായനം ഒരു ഭരണകൂടത്തിനെതിരെയുള്ള വിധിയേക്കാൾ, ഒരു സമൂഹം നേരിട്ട ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദ്ദത്തിന്റെ ഫലമാണ്.ചുരുക്കത്തിൽ, വെനസ്വേലയുടെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയെ ഒരാൾക്കോ ഒരു സർക്കാരിനോ മാത്രം ചുമത്തുന്നത് ചരിത്രത്തോടുള്ള നീതിയല്ല. ആഭ്യന്തര നയപരമായ പിഴവുകളും പരിമിതികളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അമേരിക്കൻ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉപരോധങ്ങളും ബാഹ്യ ഇടപെടലുകളും വെനിസ്വേലയെ ഒരു സാമ്പത്തിക–മാനുഷിക പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. എണ്ണ സമ്പന്നമായ ഒരു രാജ്യം ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെയും കുടിയേറ്റത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി മാറിയത്, പരമാധികാര രാഷ്ട്രങ്ങളെ ശിക്ഷിക്കുന്ന ആഗോള ശക്തിരാഷ്ട്രീയം എത്രത്തോളം വിനാശകരമാണെന്നതിന് ഉദാഹരണമാണ്.